Twee transparante hoofdprofielen tonen hersenen met verschillende neurale patronen voor concentratie en geheugen problemen

Concentratieproblemen en geheugenproblemen zijn niet hetzelfde, maar ze hangen wel nauw samen. Concentratie gaat over je aandacht vasthouden en focussen op één taak, terwijl geheugen draait om informatie opslaan en later weer ophalen. Slechte concentratie kan wel leiden tot schijnbare geheugenproblemen, omdat je informatie niet goed opneemt. Deze cognitieve klachten komen vaak voor bij mensen met chronische pijn of vermoeidheid.

Wat is het verschil tussen concentratie en geheugen?

Concentratie is je vermogen om je aandacht gericht te houden op één specifieke taak of gedachte. Het is als een spotlight die je bewust richt op wat belangrijk is. Geheugen daarentegen bestaat uit verschillende processen: informatie opnemen, opslaan en later weer terughalen.

Je concentratie werkt als een filter die bepaalt welke informatie belangrijk genoeg is om door te geven aan je geheugen. Wanneer je concentratie verstoord is, komt er minder informatie goed aan in je geheugen. Dit verklaart waarom je soms denkt dat je geheugenproblemen hebt, terwijl het eigenlijk om concentratieproblemen gaat.

In je dagelijks leven merk je dit verschil bijvoorbeeld wanneer je een gesprek voert terwijl je afgeleid bent door je telefoon. Je hoort wel wat er gezegd wordt, maar omdat je concentratie verdeeld is, onthoud je het gesprek niet goed. Het probleem zit dan in de concentratie, niet in je geheugen zelf.

Hoe herken je concentratieproblemen versus geheugenproblemen?

Bij concentratieproblemen merk je dat je snel afgeleid raakt, moeite hebt om bij één taak te blijven of dat je gedachten afdwalen. Je kunt bijvoorbeeld halverwege het lezen van een tekst merken dat je niet meer weet wat je net gelezen hebt, omdat je aandacht wegdwaalde.

Geheugenproblemen herken je doordat je informatie vergeet die je eerder wel goed had onthouden. Je kunt je bijvoorbeeld niet herinneren waar je je sleutels hebt gelegd, ook al heb je daar bewust over nagedacht toen je ze neerlegde. Of je vergeet afspraken die je eerder probleemloos in je hoofd kon houden.

Een praktische test is om na te gaan of je problemen vooral optreden wanneer je afgeleid bent (concentratie) of ook in rustige momenten wanneer je goed gefocust bent (geheugen). Bij echte geheugenproblemen verdwijn informatie ook wanneer je er bewust aandacht aan besteedde.

Kunnen concentratieproblemen geheugenproblemen veroorzaken?

Ja, slechte concentratie kan zeker leiden tot wat lijkt op geheugenproblemen. Wanneer je aandacht verdeeld is of je snel afgeleid raakt, neem je informatie niet goed op. Hierdoor lijkt het alsof je het vergeten bent, maar eigenlijk is het nooit goed in je geheugen opgeslagen.

Dit gebeurt omdat je hersenen informatie alleen goed kunnen opslaan wanneer je er voldoende aandacht aan besteedt. Zonder goede concentratie tijdens het leren of onthouden, wordt informatie oppervlakkig verwerkt. Later, wanneer je die informatie nodig hebt, kun je het niet terughalen omdat het er eigenlijk nooit goed in zat.

Bij mensen met chronische pijn of vermoeidheid zie je dit vaak. Hun concentratie is verstoord door de constante lichamelijke klachten, waardoor ze moeite hebben met onthouden. Het onderliggende probleem zit dan in de concentratie, niet in het geheugen zelf. Wanneer de concentratie verbetert, verdwijnen vaak ook de schijnbare geheugenproblemen.

Wat veroorzaakt cognitieve klachten zoals concentratie- en geheugenproblemen?

Verschillende factoren kunnen zowel concentratie- als geheugenproblemen veroorzaken. Chronische stress en vermoeidheid staan bovenaan de lijst, omdat ze je hersenen constant in een alarmtoestand houden. Dit maakt het moeilijk om je aandacht gericht te houden en informatie goed te verwerken.

Slaapproblemen spelen ook een grote rol. Tijdens je slaap verwerkt je brein de informatie van die dag en maakt het ruimte voor nieuwe herinneringen. Te weinig of slechte slaap verstoort dit proces en beïnvloedt zowel je concentratie overdag als je geheugen.

Lichamelijke klachten zoals chronische pijn vragen constant aandacht van je hersenen. Dit zorgt ervoor dat er minder mentale energie overblijft voor concentratie en geheugen. Ook medicijnen, depressie, angst en te veel prikkels in je omgeving kunnen cognitieve problemen veroorzaken. Bij aanhoudende lichamelijke klachten zie je vaak dat concentratie en geheugenverlies samen optreden als onderdeel van een bredere klachtenpatroon.

Wanneer moet je hulp zoeken voor concentratie- of geheugenproblemen?

Zoek professionele hulp wanneer cognitieve klachten langer dan enkele weken aanhouden en je dagelijks functioneren beïnvloeden. Als je merkt dat je werk, studie of sociale activiteiten lijden onder concentratie- of geheugenproblemen, is het tijd om actie te ondernemen.

Belangrijke signalen zijn: vergeten van belangrijke afspraken, onvermogen om taken af te maken door concentratieverlies, of wanneer familie en vrienden opmerkingen maken over je vergeetachtigheid. Ook wanneer je jezelf onveilige situaties in brengt, zoals vergeten van medicatie of het gas uit te zetten, is professionele hulp nodig.

Wanneer cognitieve klachten samengaan met andere symptomen zoals aanhoudende vermoeidheid, pijn, slaapproblemen of stemmingsklachten, kan een multidisciplinaire aanpak helpen. Deze combinatie van klachten komt vaak voor en vraagt om gespecialiseerde zorg die alle aspecten meeneemt. Heb je veel gestelde vragen over dergelijke klachten? Dan is het raadzaam om professionele begeleiding te zoeken.

Hoe kun je concentratie en geheugen verbeteren?

Begin met de basis: zorg voor voldoende slaap, regelmatige beweging en een gezond eetpatroon. Deze drie pijlers vormen de basis voor goed functionerende hersenen. Probeer ook stress te verminderen door ontspanningstechnieken zoals mindfulness of diepe ademhalingsoefeningen.

Voor betere concentratie kun je technieken gebruiken zoals de Pomodoro-techniek: werk 25 minuten gefocust aan één taak, neem dan 5 minuten pauze. Elimineer afleidingen door je telefoon weg te leggen en een rustige werkplek te creëren. Train je aandacht door bewust te focussen op één ding tegelijk.

Je geheugen versterk je door informatie actief te verwerken in plaats van passief te lezen. Maak samenvattingen, stel jezelf vragen over wat je geleerd hebt, of leg informatie uit aan iemand anders. Ook geheugensteuntjes zoals lijstjes, agenda’s en herinneringen op je telefoon helpen om je geheugen te ondersteunen. Regelmatige mentale uitdaging door puzzels, lezen of nieuwe vaardigheden leren houdt je hersenen scherp.

Wanneer concentratie- en geheugenproblemen onderdeel zijn van een breder patroon van chronische klachten, kan gespecialiseerde zorg bij Revalis helpen. We bieden een multidisciplinaire aanpak waarbij we niet alleen naar de cognitieve klachten kijken, maar naar het hele plaatje van lichamelijke en psychische factoren die elkaar beïnvloeden. Wil je graag een gesprek over je klachten? Je kunt eenvoudig een afspraak inplannen om je situatie te bespreken. Zo kunnen we samen werken aan herstel van je cognitieve functies als onderdeel van je algehele welzijn.

Zijn concentratieproblemen hetzelfde als geheugenproblemen?